Cộng trừ có nhớ lớp 1 là một trong những kỹ năng toán học quan trọng đầu tiên mà trẻ cần nắm vững. Tuy nhiên, vì đây là giai đoạn làm quen với tính toán có bước trung gian (nhớ hoặc mượn), nhiều trẻ dễ bị nhầm lẫn, dẫn đến chán học hoặc mất gốc. Bài viết này sẽ giúp phụ huynh và giáo viên hiểu rõ cách dạy cộng - trừ có nhớ hiệu quả, kèm theo mẹo tính nhẩm nhanh và các lỗi sai thường gặp để hỗ trợ trẻ học tốt hơn.
1. Cộng - trừ có nhớ là gì?
? Cộng có nhớ
Là dạng phép cộng trong đó tổng của hàng đơn vị lớn hơn hoặc bằng 10, cần “nhớ 1” sang hàng chục. Ví dụ: 27 + 6 = ? ? 7 + 6 = 13 → viết 3, nhớ 1 sang chục ? 2 + 1 (nhớ) = 3 ? Đáp án: 33
➖ Trừ có nhớ
Là dạng phép trừ trong đó hàng đơn vị của số bị trừ nhỏ hơn số trừ, cần mượn 1 từ hàng chục để thực hiện phép trừ. Ví dụ: 42 - 5 = ? ? 2 không trừ được 5, mượn 1 chục (10), 2 + 10 = 12 ? 12 - 5 = 7 ? Hàng chục là 4, cho mượn 1 chục nên còn 3 ? Đáp án: 37
2. Mẹo tính nhẩm nhanh cộng trừ có nhớ
Dưới đây là các mẹo học cộng trừ có nhớ lớp 1 cực kỳ hiệu quả, giúp trẻ tính nhẩm nhanh hơn - giảm phụ thuộc vào que tính hay bảng số:
✅ Mẹo 1: Cộng quy về 10
Dạy trẻ tìm cách gộp 10 để dễ tính. Ví dụ: 9 + 4 = ? ? Vì 9 + 1 = 10 nên tách số 4 thành 1 và 3 cho dễ tính.
Ta có: 9 + 1 + 3 = 10 + 3 = 13
✅ Mẹo 2: Cộng quy về số tròn chục
Giúp trẻ tìm cách đưa về số tròn chục gần nhất để dễ tính.
Ví dụ: 28 + 6 = ?
? Vì 28 + 2 = 30 nên tách số 6 thành 2 và 4 cho dễ tính.
Ta có: 28 + 2 + 4 = 30 + 4 = 34
✅ Bổ sung Mẹo 3: Trừ quy về 10
Dạy trẻ tìm cách đưa về số 10 để dễ tính.
Ví dụ: 17 - 8 = ?
? Vì 17 - 7 = 10 nên tách số 8 thành 7 và 1 cho dễ tính.
Ta có: 17 - 7 - 1 = 10 - 1 = 9
✅ Mẹo 4: Trừ quy về số tròn chục
Ví dụ: 41 - 7 = ?
? Vì 41 - 1 = 40 nên tách số 7 thành 1 và 6 cho dễ tính
Ta có 41 - 1 - 6 = 40 - 6 = 34
3. Những lỗi sai thường gặp khi học cộng - trừ có nhớ
Việc nhận diện lỗi sai phổ biến giúp phụ huynh hiểu lý do trẻ làm sai và có cách sửa hợp lý hơn thay vì chỉ nhắc “con sai rồi”.
❌ Lỗi 1: Quên “nhớ”
Nhiều trẻ chỉ viết phần đơn vị, quên cộng thêm 1 vào hàng chục. Ví dụ sai: 27 + 5 = 12 (viết 2, quên +1 vào hàng chục → sai)
❌ Lỗi 2: Không hiểu mượn khi trừ
Trẻ mượn 1 chục để trừ nhưng quên trừ đi phần đã mượn ở hàng mượn (hàng chục). Ví dụ sai: 42 - 5 → trẻ tính ra 12 - 5 = 7, vẫn giữ 4 ở hàng chục → ghi 47
❌ Lỗi 3: Ghi sai vị trí chữ số
Khi làm theo cột dọc, trẻ dễ viết nhầm hàng đơn vị của số thứ hai thẳng hàng với hàng chục của số thứ nhất, nhất là khi làm nhanh.
❌ Lỗi 4: Nhầm lẫn giữa cộng, trừ có nhớ và không có nhớ
Khi làm bài xen kẽ dạng cộng thường và cộng có nhớ, trẻ dễ không nhận ra đâu là phép cần nhớ.
4. Cách luyện tập cộng trừ có nhớ hiệu quả tại nhà
? Trò chơi hỗ trợ học tập
- Bingo cộng trừ: Cha mẹ đọc phép tính, trẻ tô vào bảng số.
- Đố vui đổi quà: Trả lời đúng được 1 sticker/1 điểm đổi quà.
- App luyện tính nhẩm: Các app như https://www.transum.org/software/game/sum_game.asp
? Bài tập chia cấp độ
- Cấp độ 1: Cộng/trừ trong phạm vi 100 - không nhớ
- Cấp độ 2: Cộng/trừ có nhớ trong phạm vi 100
- Cấp độ 3: Bài toán lời văn có cộng - trừ có nhớ
Bài 1: James mua một lon nước ngọt có giá 60 cent và một cái bánh quy giá 35 cent. Hỏi tổng cộng bạn ấy đã trả hết bao nhiêu tiền?
- Đáp án: 95 cent
Bài 2: Jose có 85 đô-la trong con heo đất, sau đó cậu ấy lấy ra và tiêu hết 22 đô-la. Hỏi cậu ấy còn lại bao nhiêu tiền?
- Đáp án: 63 đô-la
Bài 3: Michael có 57 đồng xu. Wendy 28 đồng xu. Hỏi cả hai người có tất cả bao nhiêu đồng xu?
- Đáp án: 85 đồng xu
Bài 4: William có 45 con tem, Joan có 18 con tem. Hỏi William có nhiều hơn Joan bao nhiêu con tem?
- Đáp án: 27 con tem
Bài 5: Hộp A có 50 quả táo. Hộp B có ít hơn hộp A 19 quả táo. Hỏi cả hai hộp có tất cả bao nhiêu quả táo?
- Đáp án:
Hộp B có số quả táo là: 50 - 19 = 31 (quả)
Cả 2 hộp có số quả táo là: 50 + 31 = 81 (quả)
Đáp số: 81 quả
5. Kết luận
Việc dạy trẻ làm tốt cộng trừ có nhớ lớp 2 là nền móng để trẻ tiếp cận các phép toán phức tạp hơn như nhân, chia hay giải toán có lời văn. Với các mẹo tính nhẩm nhanh và sự kiên nhẫn từ phụ huynh, trẻ không chỉ tính nhanh - đúng mà còn yêu thích môn Toán hơn mỗi ngày
