Văn bản nghị luận là gì? Đặc điểm? Mục đích?

Trong cuộc sống và học tập, chúng ta thường xuyên gặp phải những vấn đề cần thảo luận, đánh giá hoặc bảo vệ quan điểm của mình. Để trình bày ý kiến một cách thuyết phục và logic, văn bản nghị luận là một công cụ vô cùng quan trọng. Vậy văn bản nghị luận là gì? Nó có đặc điểm gì nổi bật và mang lại những mục đích nào? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây!

1. Văn bản nghị luận là gì?

Văn bản nghị luận là một dạng văn bản được sử dụng để trình bày, thảo luận và bảo vệ ý kiến, quan điểm của người viết về một vấn đề cụ thể. Loại văn bản này thường xuất hiện trong các bài viết học thuật, luận văn, bài luận và cả những bài văn trong chương trình giáo dục phổ thông. Văn bản nghị luận đòi hỏi người viết phải có lập luận chặt chẽ, dẫn chứng rõ ràng, và khả năng thuyết phục để khẳng định hoặc phản bác một ý kiến nào đó.

2. Đặc điểm của văn bản nghị luận

Văn nghị luận là văn bản được tạo ra từ phương thức lập luận, phản ánh những đặc điểm về mục đích và cách thức biểu đạt nghị luận, xuất hiện ở bài nói hay bài viết. Văn nghị luận vốn là sản phẩm của tư duy logic, vẻ đẹp của mỗi áng văn nghị luận không chỉ thể hiện ở hình thức lập luận phong phú, lí lẽ đanh thép, giọng điệu thuyết phục mà còn thể hiện thái độ của tác giả trước vấn đề nghị luận. Chính vì vậy, việc nắm được đặc điểm của văn bản nghị luận là điều cần thiết để từ đó hình thành, thiết kế xây dựng các phương pháp học tập đạt hiệu quả, phù hợp với đặc trưng thể loại.

Mỗi văn bản nghị luận đều phải có luận điểm, luận cứ và lập luận:

Luận điểm: Là ý kiến thể hiện tư tưởng, quan điểm của bài văn được nêu ra dưới hình thức câu khẳng định hay phủ định, thường có các từ là, có, không thể, chẳng hạn…được diễn đạt dễ hiểu, sáng tỏ và nhất quán. Luận điểm là linh hồn của bài viết, nó thống nhất các đoạn văn thành một khối. Để có sức thuyết phục, luận điểm cần phải đúng đắn, chân thực và đáp ứng nhu cầu thực tế.

Luận cứ:

• Luận cứ cũng là một yếu tố không thể thiếu khi nhắc tới đặc điểm của văn nghị luận.
• Luận cứ là những lí lẽ, dẫn chứng làm cơ sở cho luận điểm.
• Để bài viết có sức thuyết phục cao, người viết phải đưa ra những lí lẽ, dẫn chứng để người đọc tin vào vấn đề người viết nêu ra.
• Lí lẽ là những đạo lí, lí lẽ phải được thừa nhận, nêu ra là được đồng tình. Dẫn chứng là sự vật, sự việc, nhân chứng, bằng chứng để chứng minh làm sáng tỏ, xác nhận cho luận điểm.
• Dẫn chứng đưa ra phải xác thực, tiêu biểu, đáng tin và không thể bác bỏ. Lí lẽ và dẫn chứng phải đáng tin cậy mới làm cho luận cứ vững chắc.
• Luận cứ phải chân thực, đúng đắn, tiêu biểu mới làm cho luận điểm có sức thuyết phục.
• Trong quá trình tìm hiểu văn bản nghị luận, để tìm hiểu, phân tích đánh giá được tính đúng đắn của luận điểm thì việc phân tích luận cứ là một thao tác hết sức quan trọng và cần thiết.

Lập luận: Là cách tổ chức vận dụng lí lẽ, dẫn chứng sao cho luận điểm được nổi bật và có sức thuyết phục. Lập luận bao gồm các cách suy lý, quy nạp, diễn dịch, so sánh, phân tích, tổng hợp.

Để đánh giá cái hay, sức thuyết phục của văn bản nghị luận cần phải phân tích, đánh giá, chứng minh được mức độ chặt chẽ sắc bén của lập luận và sự hợp lí của cách thức lập luận mà tác giả lựa chọn.

3. Mục đích của văn bản nghị luận

Mục đích chính của văn bản nghị luận là:

• Thuyết phục người đọc: Mục tiêu quan trọng nhất của văn bản nghị luận là thuyết phục người đọc đồng tình với quan điểm của người viết. Để đạt được điều này, người viết cần phải cung cấp lập luận logic, dẫn chứng thuyết phục và lý lẽ hợp lý.
• Truyền tải thông điệp và quan điểm cá nhân: Văn bản nghị luận là công cụ giúp người viết bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình về một vấn đề nhất định, từ đó giúp người đọc hiểu rõ hơn về tư duy và suy nghĩ của người viết.
• Gợi mở tư duy phản biện: Thông qua các lập luận và phân tích, văn bản nghị luận khuyến khích người đọc suy nghĩ sâu hơn về vấn đề được đề cập, giúp họ hình thành tư duy phản biện, từ đó có cái nhìn đa chiều và phân tích tốt hơn các vấn đề trong cuộc sống.

Văn bản nghị luận là một dạng văn bản quan trọng, giúp truyền tải ý kiến và quan điểm của người viết về các vấn đề xã hội, văn hóa, giáo dục, khoa học, và nhiều lĩnh vực khác. Việc nắm vững đặc điểm, cấu trúc và mục đích của văn bản nghị luận không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng viết mà còn rèn luyện tư duy phản biện và khả năng diễn đạt ý tưởng chặt chẽ.