7 Bài học cuộc đời mà tác phẩm “Thiền và nghệ thuật bảo dưỡng xe máy” của Robert M.Pirsig đã dạy tôi

Bởi Anna Cieslik25/04/2017Nguồn: https://www.dailybreak.com/break/robert-m-pirsig-zen-and-the-art-of-motorcycle-maintenance-life-lessons

Hôm thứ hai, Robert M.Pirsig, tác giả của cuốn sách “Thiền và nghệ thuật bảo dưỡng xe máy” (Zen and the Art of Motorcycle Maintenance hay viết tắt là ZAMM), đã qua đời ở tuổi 88 tại tư gia của ông ở Maine. Dù ông chỉ để lại cho đời hai tác phẩm, ZAMM và “Lila: một chất vấn về đạo đức”.

Cái nhìn triết học của chính Pirsig về cuộc sống vẫn đang đâu đó giúp đỡ cho vô vàn những thế hệ trên con đường ngộ ra một hành trình cuộc đời. Khoảng hai năm về trước, tôi có tìm thấy một cuốn ZAMM bị bỏ trong một bụi cây phía ngoài một tiệm giặc là trong xóm. Vốn không phải loại người hay ngó lơ thứ sách bỏ đi, tôi nhặt nó lên và bắt đầu dán mắt vào. Một cuốn tự truyện có màu tiểu thuyết, đúng như cách nhiều người gọi ZAMM sau này, cuốn sách kể lại câu chuyện về chuyến hành trình xe máy xuyên quốc gia của Pirsig cùng cậu con trai của mình, nhưng nó còn là vô số những thứ khác hơn là một mẩu chuyện phiêu lưu. Qua hành trình của mình, Pirsig đã bằng cách này cách khác lý giải toàn bộ triết lý nhân sinh của ông, đã tạo ra cả một bản tuyên ngôn qua việc bảo dưỡng xe máy. Nghe thì hơi sáo rỗng, nhưng việc tìm ra cuốn sách đó đã thay đổi tất tần tật cách nhìn của tôi về cuộc đời sau này và vẫn đang có một tác động to lớn lên bản thân tôi.

Có tới hằng hà sa số những bài học có thể lĩnh ngộ trong ZAMM, nhiều hệt như số con đường có thể đi qua trên đất Hoa Kỳ. Nhưng phải nói riêng có một nhúm đạo lý vẫn sừng sững xuyên suốt tác phẩm. Đó là những thứ sẽ ám lấy bạn rất lâu cả sau khi bạn đã đặt cuốn sách xuống và sẽ giúp định hình lại quan điểm sống cho bạn. Với lòng kính trọng dành cho Pirsig và cho mọi thứ ông đã truyền dạy cho các độc giả. Sau đây là bảy bài học cuộc sống đang rất thịnh hành được tiếp thu từ ZAMM.

1. “Bạn sẽ không bao giờ thật để tâm vào thứ bạn hoàn toàn tự tin. Chả có ai ngông cuồng hét toáng lên rằng mặt trời sẽ mọc vào ngày mai. Họ biết nó sẽ lại trồi lên mà thôi. Khi con người ta dồn tâm sức điên cuồng vào một thứ niềm tin chính trị hoặc tôn giáo hoặc bất kỳ thứ giáo điều hay mục tiêu nào, nó chỉ luôn là vì họ đang nghi ngờ chính thứ giáo lý hoặc mục tiêu đó của mình.”

Trên hết tất cả, ZAMM dạy bạn rằng cuộc đời là một cuộc hành trình, không phải một đích đến. Điều này nghe vẫn có vẻ xưa như trái đất cả khi bạn đã chiêm nghiệm cuốn sách mãi cho đến luận điểm này, nhưng đó lại chính là cách mà Pirsig lý giải về góc nhìn của ông, thứ làm cho những thông điệp từ ZAMM trở nên độc đáo. Chúng ta vẫn luôn được dạy rằng nghi ngờ là một điều xấu, là thứ gì đó phải lẩn tránh bằng mọi giá. Nhưng thực tế, sự nghi ngờ, cũng như mọi điều “xấu xa” khác trong đời, có thể thực ra lại là điều tốt nếu bạn dùng nó như một bài học. Ngờ vực dạy chúng ta trở nên mạnh mẽ và kiên cường. Không có nghi ngờ, chúng ta chả có cách nào để gia tăng niềm tin và lòng nhiệt thành của chính mình vào thứ gì đó. Nếu bạn bắt đầu nghi ngờ về thứ gì đó hệ trọng với bản thân mình và bằng cách nào đó tự thoát ra khỏi thời kỳ đen tối ấy với một niềm tin không hề sứt mẻ, thì dù đó là thứ niềm tin gì đi nữa, bỗng nó sẽ trở nên ý nghĩa hơn rất nhiều so với trước đó.

2. “Nó có khó không?” “Sẽ là không nếu bạn có một thái độ đúng đắn. Nó chỉ khó đúng ngần ấy để có được một thái độ đúng đắn mà thôi.”

Nhiều lần, câu trả lời cho hàng loạt vấn đề trong cuộc sống chỉ có thể có được bằng sự thay đổi chính trong cách nghĩ. Đối với Pirsig, quan điểm cá nhân vốn đóng một vai trò cực lớn trong chuẩn mực sống của một người. Việc giải quyết một vấn đề nhưng lại không thể nêu lên bằng cách nào vấn đề đó đã xuất hiện từ ban đầu thì thực không phải là một đáp án mỹ mãn.

Một đề tài nổi bật xuyên suốt ZAMM chính là sự nỗ lực từ phía người dẫn chuyện để định nghĩa được hai từ “chất lượng” là gì. Ở đây, một giải pháp chất lượng là thứ không chỉ giải được vấn đề trước mắt mà còn là cả những nguyên nhân bao quát của nó. Và ở ngay tại điểm mấu chốt của toàn bộ vấn đề, nơi đó luôn hiện hữu một thái độ tổng quát, thứ vốn có thể và nên được trình bày ra. Dù bạn có đang phải đối mặt với an ninh toàn cầu hay chỉ là những dự định bị dập tắt bởi một ngày mưa, một sự thay đổi về quan niệm sống có thể sẽ thay đổi mọi thứ.

3. “Khi ngồi trên một chiếc hai bánh thì khung thép sẽ mất đi. Bạn hoàn toàn tiếp xúc với mọi thứ. Chính bạn lọt vào trong khung cảnh đó, không chỉ là nhìn ngắm nó nữa, và khung cảnh của sự hiện hữu quả là nặng nề.”

Một trong những trọng tội xét về triết lý của Pirsig chính là tính thụ động. Quan sát mọi thứ thì ổn cả thôi và còn luôn được khuyến khích, nhưng việc từ chối học hỏi cũng như tương tác với thế giới xung quanh bạn thì lại không còn là sống nữa. Chỉ có kẻ thật sự chú tâm đến thế giới mới có thể lớn lên và trưởng thành. Còn lại, bạn chỉ mãi lo sợ về việc sẽ bị sập bẫy trong một góc nhìn cứng nhắc. Đây là cách tốt nhất để học về cái gì là “chất lượng” thật sự, theo nghĩa triết học. Nghiêm khắc tập trung vào một cuộc sống với chất lượng đỉnh của đỉnh sẽ dẫn lối bạn đến với sự cuồng loạn vì bạn sẽ luôn phải dồn hết tâm trí vào việc bạn có thể làm hòng làm cho mọi thứ tốt hơn nữa. Nhưng nếu thay vì vậy bạn chỉ tập trung vào những thứ riêng lẻ để làm cho cuộc sống của bạn tốt hơn, bạn có thể học được kha khá. Một lần nữa, một hành trình, chứ không phải một đích đến, sẽ thật sự dạy bạn về cuộc đời.

4. “Chúng ta hốt lấy một nắm cát từ bức tranh nhận thức bao la bất tận quanh mình rồi lại gọi đó là nắm cát thế gian.”

Hãy luôn nhớ rằng: Góc nhìn là mọi thứ ở đời. Pirsig không ngừng nhắc nhở độc giả rằng sự tự mãn trong đời luôn ở ngay đó cùng với bản tính thụ động trải dài trên một danh sách trong cuốn ZAMM về những thứ không nên làm trong đời. Khi ta quên đi rằng luôn có nhiều thứ hơn ngoài kia, ta sẽ ngưng tìm tòi thêm nữa và cuộc sống của ta sẽ nhanh chóng mất đi thứ chất lượng mà nó đã từng sở hữu. Điều này không nhất thiết nghĩa rằng bạn phải phóng lên xe máy cùng con của mình và làm một chuyến dài 17 ngày xuyên nước Mỹ như Pirsig đã làm. Điều này chỉ có nghĩa rằng bạn không bao giờ được để cho bản thân rơi tọt vào cái hố của lề thói thường nhật. Thậm chí chỉ bằng việc cuốc bộ đến nơi nào đó thay vì lái xe hay tự mình đi đến một sự kiện và gặp gỡ người mới có thể sẽ làm bạn khám phá ra thứ gì đó mới mẻ và giúp góp thêm một hạt cát tri thức vào nhúm đời sống tinh thần nơi bạn.

5. “Chúng ta có những nghệ sĩ chả có tí kiến thức khoa học nào và cả những nhà khoa học chả hiểu tí gì về nghệ thuật và rồi cả hai sẽ chẳng thể có ý niệm về một lực hấp dẫn trong thế giới tinh thần, và kết quả thì không chỉ là tệ hại, đó sẽ là khủng khiếp.”

Tính khách quan và chủ quan vốn không hề loại trừ nhau. Thực tế thì bạn cần có cả hai để đạt đến một cuộc sống chất lượng. Pirsig đã dành nhiều thì giờ vào ZAMM để lý giải sự khác biệt giữa những người chỉ nhìn vào sự lãng mạn ở đời và những kẻ chỉ chăm chăm vào cơ chế vận hành của nó. Dấn thân quá mạnh vào bất kỳ góc nhìn nào ở đây cũng sẽ dẫn tới thảm cảnh vì bạn hẳn đã đánh mất đi một nửa của mọi thứ. Tưởng tượng thế này: Nếu bạn nhìn vào một bông hoa và chỉ thấy cơ chế của nó, bạn đã đánh mất đi vẻ đẹp mà nó đã mang đến cho đời. Nhưng nếu bạn chỉ nhìn vào dáng vẻ mỹ miều của nó, bạn lại đánh mất đi mọi thứ mà một bông hoa đã đóng góp cho thế gian như một phần của hệ sinh thái. Khi bạn nhìn thấy cả nét phơi phới bên ngoài và cả cái đẹp cơ chế nơi một bông hoa, nó thậm chí sẽ còn lộng lẫy hơn cả trước đó.

6. “Những sườn núi mới chính là thứ duy trì được sự sống, không phải đỉnh núi. Đây mới là nơi mọi thứ phát triển.”

Nếu có cách nào khác tốt hơn để lý giải cho toàn bộ thứ khái niệm “Hành trình, không phải đích đến”, thì hẳn tôi đã chưa từng được nghe qua. Liên tục tập trung vào những hoạch định trong tương lai thay vì dừng lại để tận hưởng mọi thứ ở ngay thực tại này quả là không lành mạnh chút nào. Đó là cái kết của một hành trình không mang lại thành quả cùng hàng đống cơ hội bị bỏ lỡ và cả những tiếc nuối.

Chẳng có ai muốn ngoái nhìn lại đời mình và rằng, “Wow, tôi chắc rằng tôi mong mình đã trải nghiệm nhiều hơn nữa, nhưng chí ít thì tôi đã giàu!” Trong thế giới ngày nay, chúng ta vẫn luôn đánh đồng thành công về mặt tài chính với một thành công cụ thể. Nhưng với Pirsig, vấn đề là chất lượng của thứ thành công đó nơi bạn. Và nói thật thì, nghe ổn hơn nhiều so với việc chỉ sống một cuộc sống trong giàu sang nhưng vẫn không thể trọn vẹn cho đến cuối cùng.

7. “Những người khác có thể nói về cách để kéo dài số phận của loài người. Tôi chỉ muốn nói về cách sửa một chiếc xe máy. Tôi cho rằng thứ mình nói ra sẽ có giá trị lâu bền hơn.”

Bạn chỉ đang hướng mình về với thất bại mà thôi nếu mục tiêu của bạn là đạt được thứ không thể; Bạn phải đi đến đó một cách tự nhiên. Đương nhiên rồi, bạn sẽ chẳng bao giờ thật sự đạt đến thứ mục tiêu không thể đó vì nó là, chà, không thể. Nhưng mà này, nó là một hành trình, không phải cái đích! (Ai đã từng thấy thứ đó tới nơi bao giờ chưa?) Tôi nghĩ thứ tôi thích nhất ở Pirsig chính là khả năng của ông trong việc giữ cho chân mình đứng vững trên mặt đất, ở mọi thời điểm, dù cho đang phải đối phó với mấy chủ đề triết học nặng nề này. Bất kể khi nào mọi thứ trở nên quá phức tạp, bạn đều có thể nương tựa vào ông để mang mọi thứ trở về với thực tại. Đây là thứ làm cho cách nhìn độc đáo của ông về cuộc đời vẫn mãi thịnh hành. Nó chẳng hề tồn tại trong một vòm trời giả định như Con mèo của Schrödinger hay Cái hang của Plato’s. Triết lý của Pirsig thật như chính con xe của ông và đó là một sự khởi đầu đáng hoan nghênh từ những câu chuyện ngụ ngôn cao cả mà những suy tưởng triết học vẫn thường xuyên bị vấy bẩn.Mà, có ai lại muốn sống trong một thế giới chỉ toàn lý thuyết và chả có tí vật chất nào đâu?