HÌNH ẢNH NGƯỜI PHỤ NỮ VIỆT NAM TRONG VĂN HỌC HIỆN ĐẠI
Như một nguồn mạch dạt dào, bất tận; như một dòng chảy mạnh mẽ không ngừng; hình ảnh người phụ nữ Việt Nam đã đi vào văn học một cách hết sức tự nhiên, và rồi cứ thế xuất hiện xuyên suốt trên hầu khắp các trang viết của mọi thế hệ từ xưa tới nay. Đáng yêu biết bao là người phụ nữ trong truyện cổ, ca dao với những phẩm chất cao quý và thiên tính nữ cao đẹp! Đáng trân trọng biết bao là người phụ nữ trong văn học trung đại, dù chịu nhiều bất hạnh, đắng cay mà vẫn giữ vẹn tấm lòng sắt son, trinh bạch! Để rồi, trải qua thăng trầm của lịch sử cùng những thay đổi của thời gian, người phụ nữ Việt Nam hiện lên trong văn học hiện đại mới thật đáng khâm phục biết bao! Đó là hình ảnh người phụ nữ mang đậm hơi thở thời đại, ghi đậm dấu ấn của hai cuộc kháng chiến trường kỳ: chống Pháp và chống Mỹ.
Trước hết, trong kháng chiến chống Pháp, người phụ nữ được phác hoạ bằng những nét vẽ dung dị, mộc mạc mà không kém phần đằm thắm, trữ tình. Họ là những con người thoát li công việc gia đình bình thường, tham gia vào các đoàn dân công tải đạn, tải lương:
" Dốc Pha Đin, chị gánh anh thồ
Đèo Lũng Lô, anh hò chị hát
Dù bom đạn, xương tan thịt nát
Không sờn lòng, không tiếc tuổi xanh"
Họ là những người vợ sẵn sàng góp sức với dân làng đánh giặc cứu nước, không hề thua kém đức lang quân:
"Nhà em phơi lúa chưa khô
Ngô chửa vào bồ, sắn thái chưa xong
Nhà em con bế con bồng
Em cũng theo chồng đi phá đường quan."
Họ là những người mẹ đã nhường cơm sẻ áo, che giấu cán bộ, không quản vất vả khó khăn, không ngại hiểm nguy gian khổ trong bài thơ Mẹ Tơm của nhà thơ Tố Hữu:
"Hỡi người mẹ khổ đã dành cơm
Cho con, cho Đảng ngày xưa ấy
Chẳng sợ tù gông, chấp súng gươm!"
Người mẹ ấy đã hy sinh thật anh dũng và xúc động":
"Sống trong cát, chết vùi trong cát
Những trái tim như ngọc sáng ngời!"
Họ là những người bà tần tảo sớm hôm, nuôi con rồi nuôi cháu làm cách mạng, chắt chiu từng miếng khoai, củ sắn được hiện lên trong bài thơ Bếp lửa của Bằng Việt
"Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi
Nhóm nồi xôi gạo mới xẻ chung vui
Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi trẻ"
Bao thế hệ phụ nữ đã đóng góp cho cuộc kháng chiến trường kỳ:
"Xưa tiễn chồng đi rười rượi tóc xanh
Nay tiễn con đi, rung rinh đầu bạc"
Đến kháng chiến chống Mỹ, người phụ nữ lại được khắc hoạ bằng những nét vẽ khoẻ khoắn, trẻ trung, dũng cảm, gan dạ một cách lạ thường.
Ta sẽ còn nhớ mãi nỗi xúc động, bàng hoàng của nhà thơ Tố Hữu khi đứng trước người con gái Việt Nam:
"Em là ai? Cô gái hay nàng tiên?
Em có tuổi hay không có tuổi?
Mái tóc em đây, hay là mây là suối?
Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm giông?
Thịt da em hay là sắt là đồng?"
Và nhà thơ đã tìm thấy lời giải đáp giản đơn mà không hề đơn giản:
"Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
Không giết được em người con gái anh hùng!"
Nhà thơ ấy cũng đã có cái nhìn đầy ngưỡng mộ và khâm phục khi được xem "Tấm ảnh":
"O du kích nhỏ giương cao súng
Thằng Mỹ lênh khênh bước cúi đầu
Ra thế! To gan hơn béo bụng
Anh hùng đâu cứ phải mày râu!"
Nguyễn Đình Thi thì lại được khơi gợi cảm hứng từ hình ảnh của những cô gái thanh niên xung phong trên tuyến đường trường Sơn lộng gió:
"Gặp em trên cao lộng gió
Rừng lạ, ào ào lá đỏ
Em đứng bên đường, như quê hương
Vai áo bạc, quàng súng trường.”
Cô gái trong thơ Nguyễn Đình Thi cũng chính là Nguyệt trong "Mảnh trăngcuối rừng" của Nguyễn Minh Châu, Chiến trong "Những đứa con trong gia đình"của Nguyễn Thi. Họ sẵn sàng hy sinh vì đất nước, vì Tổ Quốc; dưới làn mưa bom, lửa đạn, họ đã dũng cảm quên mình bảo đảm cho đoàn xe ra trận. Nếu ai đã từng nếm trải khói lửa chiến tranh đều hiểu rằng đây là những con người rất bình thường mà cũng vô cùng vĩ đại. Những con người mà cái chết của họ đã hoá thân vào quê hương, đất nước, trở thành bất tử, vĩnh hằng:
"Hỡi mặt trời hay chính trái tim em trong ngực
Soi cho tôi ngày hôm nay bước tiếp quãng đường dài"
(Khoảng trời - Hố bom - Lâm Thị Mỹ Dạ)
Chiến tranh không chỉ không khuất phục nổi những cô gái đôi mươi, mười tám mà còn phải cúi đầu trước những người mẹ , người bà mái tóc đã pha sương. Hình ảnh chị Út Tịch trong "Người mẹ cầm súng" của Nguyễn Thi đã ghi lại dấu ấn sâu đậm trong lòng người đọc những năm kháng chiến chống Mỹ. Với tinh thần: "Còn cái lai quần cũng đánh", mang bầu bảy tháng nhưng người mẹ ấy vẫn xông pha giết giặc cứu nước. Chị là nét son chói lọi về người phụ nữ Việt Nam thương con và yêu nước tha thiết.... Và còn rất nhiều, rất nhiều những người mẹ, người chị anh hùng nữa: như chị Sứ trong "Hòn Đất", cô giao liên trong "Chiếc lược ngà", mẹ Suốt ở Quảng Bình- Vĩnh Linh, người mẹ Tà ôi trong "Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ"...ôi, kể làm sao xiết những con người đã hy sinh thầm lặng, cống hiến cả tuổi xuân, người thân và cuộc đời cho đất nước, Tổ Quốc thân yêu. Những người phụ nữ ấy chính là niềm tự hào của dân tộc, là niềm yêu mến, kính trọng của nhân dân, là biểu tượng cao đẹp mà Bác Hồ trao tặng tám chữ vàng:
"Anh hùng - Bất khuất - Trung hậu - Đảm đang."
Đi dọc chiều dài lịch sử dân tộc, không đâu là không thấy bóng của người phụ nữ Việt Nam; trải nghiệm hết dòng chảy của chiều dài lịch sử thơ văn, không đâu là không thấy bóng những con người đảm đang, bất khuất. Đúng như nhà thơ Huy Cận đã từng ngợi ca xúc động chân thành:
"Chị em tôi toả nắng vàng lịch sử
Nắng cho đời nên cũng nắng cho thơ."
Có ai đó nói rằng: “Người phụ nữ là một nửa thế giới”. Và quả thật, họ đã đi vào những trang viết chảy suốt trong văn học từ trước đến nay, để rồi không chỉ làm nên một nửa, mà là trọn vẹn tấm hình trong sâu thẳm tâm hồn thế hệ người đọc hôm nay và cả mai sau. Hình ảnh người mẹ Việt Nam với truyền thống “ kiên cường, bất khuất, trung hậu, đảm đang” đã được ghi nhận chân thành trong thơ văn. Ngày nay trong thời kỳ CNH- HĐH người phụ nữ Việt Nam lại được tôn vinh với 4 phẩm chất: Tự tin- Tự trọng- Trung hậu- Đảm đang. Những ngày tháng 10 về lại một lần nữa cầu mong những gì là tốt đẹp nhất sẽ đến với những người phụ nữ của chúng ta.
Tháng 10/2020
